Jakie wnioski płyną z krzywej Laffera?

Podatki mają dwa oblicza. Jedno jest proste jak równanie: im wyższa stawka, tym więcej państwo dostaje z każdej złotówki podatników. Drugie to już gra psychologii i motywacji. Jeśli przedsiębiorca czuje, że z każdej zarobionej kwoty większość i tak musi oddać, to zamiast rozwijać firmę, zaczyna szukać dróg ucieczki. Laffer zwrócił uwagę właśnie na ten moment, gdy system sam sobie podcina skrzydła – ludzie tracą chęć do działania, część biznesu przenosi się do szarej strefy, a część rezygnuje całkowicie.

Rzeczywistość okazuje się bardziej złożona niż sugeruje prosty wykres. Nie ma jednej wysokości podatku, po której wszystko się załamuje. Identyfikacja „szczytu” dla VAT i akcyzy jest trudna empirycznie, a jego istnienie zależy od uwarunkowań.

Historia dostarcza nam przykładów, które pokazują, jakie teoria ma odzwierciedlenie w rzeczywistości:

• W USA w latach 80. krańcowe stawki podatku dochodowego od osób fizycznych obniżono z 70% do 28%. Reformy te były jednym z filarów polityki Reagana i miały pobudzić wzrost gospodarczy. Efekt fiskalny do dziś budzi kontrowersje – część ekonomistów wskazuje, że wyższe wpływy wynikały z dobrej koniunktury i inflacji, a nie bezpośrednio z krzywej Laffera.
• W kolejnych latach stawki znów wzrosły, a dochody budżetu zmieniały się głównie wraz z koniunkturą i zmianami w bazie podatkowej; trudno wskazać prosty, jednokierunkowy efekt samej stawki.

Krzywa Laffera w polskich realiach

Polska gospodarka przez lata była poligonem doświadczalnym dla różnego rodzaju podatków i podwyżek stawek. Krzywa Laffera pojawiała się nie tylko w teoretycznych analizach, ale też w raportach instytucji publicznych:

• NIK próbowała badać relację pomiędzy akcyzą a wpływami budżetowymi. Wnioski były ostrożne, o czym mówi komunikat NIK z 2012 r. W przypadku alkoholu elastyczność wpływów była niska, a efektów w postaci gwałtownego wzrostu dochodów nie dało się jednoznacznie wskazać. Innymi słowy, podatnicy nie rezygnowali tak łatwo z konsumpcji, a jednocześnie wzrost stawek nie przynosił proporcjonalnych zysków.
• Podobne dylematy towarzyszyły dyskusji o podatkach od papierosów czy paliw. Każda kolejna podwyżka spotykała się z argumentem, że państwo może wpaść w pułapkę Laffera – formalnie stawki będą wyższe, a sprzedaż przeniesie się do gdzieś indziej. Zjawisko to było szczególnie widoczne na terenach przygranicznych, gdzie różnice w cenach błyskawicznie kierowały konsumentów do sąsiadów.
• Na gruncie podatków dochodowych i CIT również toczyły się dyskusje, czy obniżki stawek mogą zwiększyć bazę podatkową. Wprowadzony kilka lat temu niższy CIT dla małych firm miał zachęcić przedsiębiorców do legalnego działania i reinwestowania zysków. Efekty były dość pozytywne, ale umiarkowane. Wpływy z CIT faktycznie wzrosły, ale trudno przypisać to wyłącznie samej stawce. Znaczenie miała też dobra koniunktura gospodarcza i rosnąca ściągalność podatków.

Krzywa Laffera w polskich realiach daje dowody na to, że sucha matematyka to nie wszystko. Na wysokość wpływów budżetowych wpływają kondycja gospodarki, skala szarej strefy, skuteczność administracji skarbowej i zachowania konsumentów. Dopiero suma tych wszystkich czynników umożliwia ocenę, czy punkt nasycenia rzeczywiście istnieje, czy raczej przesuwa się wraz z kolejnymi zmianami w gospodarce.

Dlaczego nie wystarczy obniżyć podatków, aby zwiększyć wpływy?

Krzywa Laffera od lat wraca jak bumerang w politycznych dyskusjach. Trudno się dziwić. Obietnica, że niższe podatki automatycznie przełożą się na wyższe wpływy budżetowe brzmi jak recepta na sukces bez wyrzeczeń. Wizja ta jednak sprawdza się tylko w określonych warunkach, a rzadko daje tak spektakularne efekty, jak sugerują publiczne slogany.

Ekonomiści od dawna ostrzegają, że powtarzanie formułki „obniżmy stawki, a budżet się wypełni” to zwykłe uproszczenie, które może wprowadzać w błąd. Skuteczność tego mechanizmu zależy bowiem od szeregu czynników. Jeśli aparat administracyjny nie radzi sobie ze ściągalnością podatków, obniżka stawek niczego nie poprawi. Jeżeli szara strefa jest duża i łatwo ukryć dochody, efekt będzie odwrotny od oczekiwanego. Do tego dochodzi mobilność podatników – w dobie otwartych granic firmy i osoby fizyczne zmieniają rezydencję podatkową, jeśli warunki przestają być dla nich korzystne.

Innymi słowy, sama krzywa nie jest magiczną odpowiedzią na wszystkie problemy fiskalne. To raczej punkt wyjścia do rozmowy o tym, jak naprawdę działa system podatkowy w kraju i czy potrafi odpowiednio reagować na zachowania podatników.

Model Laffera był jednym z filarów polityki gospodarczego Reagana w USA. Teoria „mniejszy podatek, większe wpływy” znalazła miejsce w praktyce, choć opinie na temat jej skuteczności są nadal różne. Jest to narzędzie narracji, które sprzyja prostym rozwiązaniom, czasem zbyt uproszczonym. Dziś, kiedy dyskutujemy o podatkach, warto przypomnieć sobie, że niekiedy mniej znaczy więcej, ale nigdy nie powinno być to bezmyślne.

Artykuł Co to jest krzywa Laffera? pochodzi z serwisu PG Partner Gospodarczy.

RPP pod presją: inflacja w odwrocie, czas na luzowanie?

Od października 2023 r. główna stopa referencyjna NBP pozostaje na poziomie 5,75%. Jeszcze rok wcześniej była ona znacznie wyższa, a koszt pieniądza osiągał rekordowe poziomy. To efekt cyklu zacieśniania, który miał powstrzymać galopującą inflację. Jednak obecnie wskaźnik CPI znajduje się na poziomie około 2-3%, co oznacza powrót w pobliże celu inflacyjnego NBP.

W tej sytuacji coraz głośniej mówi się o konieczności obniżek. Członek RPP, Przemysław Litwiniuk, zadeklarował, że warunki do cięcia stóp istnieją już teraz i sugerował redukcję o 0,5 pkt proc. jeszcze w pierwszej połowie 2025 roku. Rynki finansowe zaczynają to dyskontować – rentowności obligacji spadają, a złoty pozostaje relatywnie stabilny.

Ulga dla kredytobiorców: niższe raty i większa zdolność kredytowa

Dla milionów Polaków spłacających kredyty hipoteczne, wiadomość o możliwym cięciu stóp procentowych to wyraźna ulga. Wg szacunków Money.pl, przeciętna rata kredytu w wysokości 400 tys. zł może spaść nawet o kilkaset złotych miesięcznie, jeśli obniżki osiągną poziom 1 pkt proc. lub więcej. W przypadku kredytów o zmiennej stopie procentowej, zmiany będą odczuwalne już kilka miesięcy po decyzji RPP.

Co więcej, spadek stóp zwiększy zdolność kredytową Polaków. Banki, stosując niższy koszt pieniądza w kalkulacjach scoringowych, będą w stanie zaoferować wyższe kwoty finansowania, co może pobudzić rynek nieruchomości – szczególnie w segmencie mieszkań o średnim standardzie.

Kto jeszcze zyska? Rząd, firmy i inwestorzy

Obniżki stóp procentowych będą korzystne również dla sektora publicznego. Skarb Państwa, emitując nowe obligacje, będzie musiał zaoferować niższe oprocentowanie, co przełoży się na spadek kosztów obsługi długu. Przy zadłużeniu przekraczającym 1,5 biliona złotych, każde 0,1 pkt proc. w dół to oszczędność rzędu setek milionów złotych rocznie.

Skorzystają także przedsiębiorcy. Tani kredyt to większe możliwości inwestycyjne, szczególnie dla firm z sektora MŚP, które mocno odczuły ostatnie dwa lata wysokich kosztów finansowania. Obniżki mogą również wzmocnić popyt konsumpcyjny, dając impuls sektorowi usług, handlu i budownictwa.

Ale są też zagrożenia: czy grozi nam przegrzanie rynku?

Nie wszyscy patrzą na obniżki z entuzjazmem. Część ekonomistów ostrzega, że zbyt szybkie luzowanie polityki monetarnej może doprowadzić do ponownego wzrostu inflacji – zwłaszcza w sytuacji, gdy polityka fiskalna rządu będzie nadal ekspansywna. Istnieje również ryzyko ponownego nadmuchania bańki na rynku nieruchomości, który już dziś cierpi na niedobór podaży.

Innym zagrożeniem jest sytuacja globalna. Jeśli EBC i FED nie zdecydują się na równie szybkie cięcia, różnice w oprocentowaniu mogą zaszkodzić złotemu, osłabiając jego pozycję wobec euro i dolara, co z kolei wpłynie na ceny importu.

Co dalej? Scenariusze na najbliższe miesiące

Jeśli inflacja będzie nadal utrzymywać się w ryzach, a dane makroekonomiczne nie zaskoczą negatywnie, pierwsze obniżki mogą pojawić się już latem. Eksperci prognozują, że w 2025 roku stopa referencyjna może spaść do poziomu około 4,5–4,75%. Będzie to jednak proces ostrożny i rozłożony w czasie.

Z kolei dla inwestorów oznacza to zmianę strategii – większe zainteresowanie obligacjami długoterminowymi i rynkiem akcji, który historycznie dobrze reaguje na niższe stopy procentowe.

Artykuł Rada Polityki Pieniężnej zapowiada obniżki stóp procentowych pochodzi z serwisu PG Partner Gospodarczy.

Czym jest analiza techniczna rynków finansowych?

Inwestując na rynkach finansowych, bardzo często sięga się po analizę techniczną. Jej zadaniem jest śledzenie trendów, cen i wolumenów. Istotnym elementem tej analizy jest wysnuwanie przypuszczeń dotyczących przyszłych zmian na bazie danych historycznych, a także np. poprzez analizę wahań cen. Uzyskiwane w ten sposób spojrzenie pozwala na bardziej przemyślane decyzje inwestycyjne. Badając zachowania rynku, wykorzystuje się wyspecjalizowane narzędzia umożliwiające przewidywanie kierunków przyszłych zmian, oraz określanie wzrostów, oraz spadków cen konkretnych akcji. Analiza techniczna, co istotne, nie opiera się wyłącznie na danych historycznych – bierze się w zasadzie pod uwagę wszelkie czynniki, jakie mogą mieć jakikolwiek wpływ na akcje.

Najważniejsze założenia analizy technicznej

Analiza techniczna rynków finansowych bada nastroje rynku. Z tego też powodu przyjmuje ona określone założenia. Wśród nich należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że:

• Ceny są zależne od relacji popytu i podaży, ale także od innych uwarunkowań politycznych, ekonomicznych, społecznych i innych.
• Wahania cenowe poszczególnych produktów są zależne od istniejących trendó To też oznacza, że ceny w określonym czasie mogą uzyskać tendencję do spadku lub też wzrostu.
• W przypadku podejmowania decyzji inwestycyjnych ludzi na giełdzie również można dostrzec pewne konkretne postawy i wzorce zachowania. To oznacza, że również na giełdzie większość ludzi podejmuje podobne działania podyktowane emocjami – są one impulsywne, a jednocześnie możliwe do przewidzenia.

Analiza techniczna rynków finansowych przede wszystkim ostatecznie służy do określenia najbardziej prawdopodobnych kursów danych akcji.

Jakie wskaźniki bada się przy analizie technicznej rynków finansowych?

Możliwość badania rynków finansowych, a zatem i wyciągania wniosków opartych o dane wymaga zwracania uwagę na konkretne wskaźniki. W przypadku analizy technicznej rynków finansowych wskazuje się na takie wskaźniki jak:

• Średnia krocząca – ukazuje średnią cenę instrumentu finansowego, jaką uzyskuje on w danym okresie.
• Linia trendu – pozwala na określenie kierunku ruchu instrumentu lub sektora finansowego. Linia ta wymaga obserwacji momentów zamknięcia kursu – po połączeniu ich w punkty oraz linie można uzyskać (dobrze znaną z różnego rodzaju ilustracyjnych wykresów) linię ukazującą tendencję obecną na rynku. Zazwyczaj wyróżnia się:
  • Trendy krótkoterminowe – 2-3 tygodniowe;
  • Trendy średnioterminowe – od 3 tygodni do 3 miesięcy;
  • Trendy długoterminowe – trwające rok i dłużej.
• Wzory modelowe wykresów
• Wskaźnik RSI – ukazuje on relację wzrostów i spadków cen w konkretnym okresie;
• Wskaźnik pędu, czyli tzw. momentum – stanowi różnicę między ceną papieru wartościowego w danym momencie a ceną sprzed określonej liczby okresów
• Wolumen – stanowi odzwierciedlenie działania inwestorów na giełdzie. Określa ilość instrumentów finansowych, które zmieniły w danym okresie właściciela. Mowa tu zatem o tym, ile przeprowadzono działań kupna/sprzedaży.
• Oscylatory – wskaźniki te pozwalają na zmierzenie tempa zmian w stosunku do aktualnie obowiązujących cen. Dzięki nim można rozpoznać rozbieżności danych oraz określić stopień wykupu/wyprzedania rynku.

W kontekście oscylatorów warto zauważyć, że rynek wykupiony to taki, który przejawia się poprzez wyraźny wzrost cen i sprzedaż aktywów finansowych po zawyżonej cenie. Wtedy spadek rozpoczyna się dopiero po osiągnięciu maksymalnej możliwej ceny. Z kolei rynek wyprzedany to taki, w którym papiery wartościowe są sprzedane po wyraźnie zaniżonej cenie. Tu też jest sytuacja odwrotna, tj. cena zacznie wzrastać po tym, jak spadnie do możliwie najniższego poziomu.

Analiza techniczna rynków finansowych – zalety

Wśród licznych zalet przede wszystkim należy wymienić skuteczność. Oprócz tego warto zwrócić uwagę na:

• Samowystarczalność – umożliwia skuteczne przeprowadzenie analizy rynków finansowych i to jedynie przy użyciu tej analizy. To też oznacza, że używanie innych metod może pełnić funkcję wspomagającą, ale rzetelne ocenienie sytuacji rynkowej jest możliwe już za pomocą jedynie analizy technicznej rynków finansowych.
• Spójność i przystępność – jest to rozwiązanie bardzo proste w swoich założeniach. Wystarczy podjąć się pierwszych, najtrudniejszych działań związanych ze zrozumieniem, jak funkcjonuje giełda, aby dostrzec, iż jest to działanie oparte na rozumowaniu analitycznym. Jednocześnie jest to doskonała metoda analizy w przypadku osób, które zaczynają inwestować.
• Prostotę – wykresy jasno pokazują sytuację na rynku.
• Niezbędność w podejmowaniu krótkoterminowych strategii.
• Nie wymaga skupiania się przez nas na skomplikowanych danych gospodarczych.

Jakie są wady analizy technicznej rynków finansowych?

W przypadku analizy technicznej w zasadzie można mówić nie konkretnie o wadach, a o pewnych ograniczeniach. Są to:

• Zmienności rynku – dane historyczne stanowią istotny trzon badań, choć nie jedyny. To też oznacza, że ograniczenie analizy technicznej wiąże się z tym, że warunki ekonomiczne oraz rynki mogą ulegać dynamicznym zmianom, których dane historyczne nie potrafią przewidzieć.
• Niedoskonałe wskaźniki – o ile ułatwiają one przeprowadzenie analizy wahań cenowych, niekiedy mogą wręcz wprowadzić błąd. W niektórych sytuacjach jedne mierniki warto wykorzystywać, ale lepiej nie sięgać po inne.
• Analiza rynku może być subiektywna – zależnie od analityka mogą pojawiać się różne opinie.

Artykuł Analiza techniczna rynków finansowych – na czym polega? pochodzi z serwisu PG Partner Gospodarczy.

Polityka pieniężna – czym jest?

Na początku warto wyjaśnić, czym jest w zasadzie polityka pieniężna. Najprościej mówiąc, jest to jeden z elementów prowadzenia gospodarki w kraju. W przypadku Polski (w innych krajach cele mogą być inne) głównym celem jest:

• Przeciwdziałanie nazbyt wysokiej inflacji;
• Utrzymanie cen na stabilnym poziomie;
• Zapewnienie zrównoważonego wzrostu gospodarczego.

Polityka pieniężna jest prowadzona przez organ Narodowego Banku Polskiego, a dokładniej przez Radę Polityki Pieniężnej. To określa art. 227 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W praktyce polityka pieniężna głównie skupia się na utrzymaniu stabilności cen – punktem odniesienia są ceny konsumpcyjne dla strefy euro. To też oznacza, że polityka pieniężna dąży do niwelowania ryzyka wystąpienia deflacji lub wysokiej inflacji – a gdy zjawiska te wystąpią, podejmowane są działania stabilizujące.

W prowadzenie polityki pieniężnej wpisuje się fakt, że wobec dynamiczności istniejących zjawisk gospodarczych realna równowaga jest praktycznie niemożliwa do utrzymania. Stąd też mówi się raczej o względnej stabilności gospodarczej.

Jakie narzędzia polityki pieniężnej można wymienić?

Bank Centralny ma dostępne narzędzia, które pozwalają na stabilizowanie sytuacji gospodarczej. W szczególności może podejmować takie działania jak:

• Regulowanie poziomu stóp procentowych – gdy są podwyższane, obniżeniu ulega inflacja. Z kolei przy ich obniżeniu pobudzona jest gospodarka. W Polsce mogliśmy obserwować podwyższanie stóp procentowych, gdy inflacja znacząco przekroczyła wskaźnik dwucyfrowy.
• Regulowanie wysokości stopy rezerw obowiązkowych – przy jej wzroście zmniejsza się podaż pieniądza w obiegu. Przy obniżeniu wzrasta podaż kredytów, a zatem zwiększa ilość pieniądza na rynku. Podczas zarządzania wysokością rezerw można łagodzić nadpłynność w systemie bankowym. Rezerwy te są obowiązkowo utrzymywane przez:
  • Banki;
  • Oddziały banków zagranicznych w Polsce;
  • Instytucje kredytowe;
  • Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe.
• Przeprowadzanie operacji otwartego rynku tj. kupowanie oraz sprzedawanie papierów wartościowych – reguluje się ilość pieniądza w obrocie rynkowym, a także poziom stóp procentowych.
• Prowadzenie operacji kredytowo-depozytowych – umożliwia to ograniczenie wahań stóp procentowych na rynku pieniężnym.

Jak strategie polityki pieniężnej wpływają na gospodarkę?

Istnieje kilka strategii postępowania Narodowego Banku Polskiego w przypadku polityki pieniężnej. Jak one wpływają na gospodarkę?

Strategia celu inflacyjnego

Jest to strategia polityki pieniężnej zorientowana na dążenie do wyznaczonego i ogłoszonego publicznie konkretnego celu inflacyjnego. W Polsce jest to aktualnie 2,5% inflacji. Ma to na celu utrzymanie cen towarów i usług na w zasadzie stabilnym poziomie. W przypadku strategii celu inflacyjnego mówi się o dwóch podejściach: sztywnym oraz elastycznym.

W podejściu sztywnym polityka pieniężna orientuje się na osiągnięciu stabilizacji z bardzo wąskim odchyleniem wskaźnika inflacji. To też oznacza liczne poprawki i zmiany w polityce pieniężnej kraju.

W podejściu elastycznym jest większa swoboda w kontekście odchyleń inflacji. To prowadzi do bardziej rzetelnej obserwacji rynku i wyciągania wniosków na długoterminowe działanie na przyszłe lata. To prowadzi do bardziej stabilnego rozwoju gospodarki państwa oraz do płynnego kształtowania się kursu walutowego.

Strategia restrykcyjna

Ma na celu ograniczenie podaży pieniądza w obrocie rynkowym. Efektem jest wzrost długu publicznego. Wiąże się to ze sprzedawaniem papierów wartościowych, co ma służyć częściowemu sfinansowaniu zadłużenia. Z kolei podnoszenie stóp procentowych wyraźnie ogranicza dostępność do kredytów. Można to było dostrzec w sytuacji, gdy w walce z inflacją podnoszona stopy procentowe. O ile wpływało to chłodząco na inflację, o tyle wyraźnie wzrosły raty kredytów zaciągniętych na zmiennym oprocentowaniu. Kredytobiorcy tego rodzaju szczególnie odczuli wtedy działania polityki pieniężnej RPP.

Strategia ekspansywna

W zasadzie jest to przeciwieństwo strategii restrykcyjnej. Tu ekspansywna polityka pieniężna dąży do zwiększenia podaży pieniądza. Bank Centralny zakupuje papiery wartościowe oraz obniża stopy procentowe. Zgodnie z założeniami taka strategia prowadzi do spadku bezrobocia, a także ma spowolnić wzrost cen czy inflacji.

Artykuł Jak strategie polityki pieniężnej wpływają na gospodarkę? pochodzi z serwisu PG Partner Gospodarczy.