CIT estoński – księgowanie przychodów i kosztów w praktyce

Wprowadzony estoński CIT, czyli ryczałt dochodów od spółek, jest alternatywną formą opodatkowania dla firm, która znacznie różni się od tradycyjnego CIT. W tym kontekście bardzo istotne są zarówno opodatkowanie zysków, jak i sam sposób prowadzenia księgowości, zwłaszcza w zakresie księgowania przychodów i kosztów.

Ogólne zasady księgowości w estońskim CIT

Jeśli chodzi o księgowość przy estońskim CIT, podmioty opodatkowane w ten sposób muszą prowadzić księgi rachunkowe zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości. W odróżnieniu od tradycyjnego CIT, tutaj nie zachodzi konieczność prowadzenia odrębnej ewidencji dla celów podatkowych. Przychody i koszty podatkowe nie mają zastosowania. Wszystkie operacje gospodarcze ujmuje się wyłącznie na podstawie przepisów bilansowych.

Modyfikacja polityki rachunkowości i planu kont

Przejście na estoński CIT może wymagać dostosowania polityki rachunkowości i zakładowego planu kont. Mimo, że podstawowe zasady prowadzenia ksiąg rachunkowych pozostają bez zmian, konieczne jest wprowadzenie kont analitycznych, które umożliwią ewidencję specyficznych dla estońskiego CIT kategorii, czyli:

• Ukrytych zysków – obejmują one np. świadczenia na rzecz wspólników, które mogą być traktowane jako dystrybucja zysków w innej formie, wynajem nieruchomości spółki przez wspólnika czy zakup pojazdów i ich użytkowanie przez wspólników do celów prywatnych.
• Wydatków niezwiązanych z działalnością – są to koszty, które nie służą bezpośrednio osiąganiu przychodów, np. kary umowne czy wydatki na cele osobiste wspólników, chociażby podróże czy koszty reprezentacji.

Do prawidłowego monitorowania takich pozycji niezbędne okazują się odpowiednie konta syntetyczne i analityczne w planie kont. To może ułatwić identyfikację i ewidencję operacji podlegających opodatkowaniu w ramach estońskiego CIT.

Księgowanie operacji podlegających opodatkowaniu

W spółkach opodatkowanych estońskim CIT wypłata dywidendy lub zaliczki na poczet dywidendy skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego zarówno po stronie spółki, jak i jej wspólników. Dokładniej:

• Spółka – w momencie podjęcia uchwały o wypłacie, powinna rozpoznać dochód z tytułu podzielonego zysku podlegającego opodatkowaniu od dochodów spółek. Stawka podatku wynosi 10% dla małych podatników lub 20% dla pozostałych. Operację tę ujmuje się jako zmniejszenie kapitału własnego i zwiększenie zobowiązań wobec wspólników.
• Wspólnicy – otrzymanie dywidendy oznacza uzyskanie przychodu z kapitałów pieniężnych, który jest opodatkowany zryczałtowanym podatkiem dochodowym wynoszącym 19%. Spółka, jako płatnik, jest zobowiązana do pobrania podatku i odprowadzenia go do urzędu skarbowego maksymalnie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu wypłaty dywidendy.

Uwaga!

Wspólnicy spółek opodatkowanych estońskim CIT mogą korzystać z preferencji podatkowych. Podatek od dywidendy może być pomniejszony o 90% kwoty odpowiadającej iloczynowi procentowego udziału wspólnika w zyskach i należnego ryczałtu od dochodów spółek z zysku podzielonego – w przypadku małych podatników. Z kolei pozostali podatnicy mogą obniżyć podatek od dywidendy o 70% tej kwoty. Efektywna stawka opodatkowania dywidendy dla małych podatników wynosi bowiem 20%, a dla pozostałych 25%.

Istotne jest również rozliczanie strat z lat ubiegłych i ich wpływ na estoński CIT. Dokładniej, spółki przechodzące na nową formę opodatkowania, muszą uwzględnić straty podatkowe z lat ubiegłych. Zysk osiągnięty w okresie ryczałtu może być przeznaczony na pokrycie tych strat. W takim przypadku jest traktowany jako dochód podlegający opodatkowaniu ryczałtem.

Wpływ estońskiego CIT na amortyzację środków trwałych

W okresie opodatkowania estońskim CIT odpisy amortyzacyjne mogą być dokonywane wyłącznie dla celów bilansowych.

Spółki kontynuują amortyzację środków trwałych zgodnie z przyjętymi zasadami rachunkowości. Mogą stosować różne metody, w tym metodę liniową, naturalną czy degresywną, w zależności do charakteru środka trwałego i przyjętej polityki.

W przypadku środków trwałych o niskiej wartości początkowej, w polityce rachunkowości można określić próg poniżej którego środki będą amortyzowane jednorazowo. Przykładowo, przy składnikach majątku o wartości nieprzekraczającej 10 000 zł można dokonać jednorazowego odpisu w miesiącu oddania do użytkowania. Należy tutaj zaznaczyć, że nie będzie to amortyzacja jednorazowa kontekście podatkowym, a jedynie uproszczenie księgowe z zasadą, że środki trwałe o niskiej wartości będą ujmowane bezpośrednio w kosztach w momencie oddania do użytkowania.

Korekta wstępna

Jeszcze przed przejściem na estoński CIT, spółka musi przeprowadzić tzw. korektę wstępną. Polega ona na zidentyfikowaniu różnic pomiędzy wartością bilansową a podatkową aktywów i pasywów na dzień poprzedzający pierwszy dzień opodatkowania. Taka korekta ma na celu ujednolicenie podstawy opodatkowania z zasadami rachunkowości.

Informację o przeprowadzonej korekcie należy złożyć na formularzu CIT/KW jako załącznik do zeznania CIT-8.

Warto zauważyć, że podatku wynikającego z korekty nie trzeba płacić od razu. Zobowiązanie to wygaśnie, jeśli spółka pozostanie w systemie estońskiego CIT przez co najmniej 4 lata.

Sprawozdawczość finansowa

Spółki, które przechodzą na estoński CIT, są zobowiązane również do sporządzania sprawozdań finansowych. W sprawozdaniach takich muszą zostać wyodrębnione zyski i straty z okresów przed oraz w trakcie opodatkowania ryczałtem. Takie rozróżnienie jest istotne dla celów podatkowych, zwłaszcza w kontekście ewentualnej dystrybucji zysków do wspólników.

Sprawozdania finansowane należy sporządzać zgodnie z ustawą o rachunkowości, bez możliwości stosowania Międzynarodowych Standardów Rachunkowości. Dopuszczalne jest jednak korzystanie z Krajowych Standardów Rachunkowości.