Audyt księgowy – na czym polega i dla kogo jest obowiązkowy?

Niektórzy przedsiębiorcy w Polsce zostają objęci audytem księgowym, czyli badaniem sprawozdania finansowego. Tego typu kontrolę przeprowadza biegły rewident. Jej celem jest sprawdzenie, czy sprawozdanie rzetelnie przedstawia sytuację majątkową i finansową firmy, a także wynik finansowy, zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości. Dla kogo audyt księgowy jest obowiązkowy i w jakich sytuacjach? Jak dokładniej przebiega kontrola?

Kto przeprowadza audyt księgowy?

Jedynym podmiotem uprawnionym do przeprowadzenia audytu księgowego jest biegły rewident. Jest to osoba posiadająca odpowiednie uprawnienia do skontrolowania sprawozdań finansowych firm. Co więcej, audytor musi być wpisany na listę Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego i posiadać certyfikat praktyki.

Najczęściej biegły rewident pracuje w specjalnej firmie audytorskiej, która specjalizuje się w przeprowadzaniu tego typu badań. Niektóre firmy posiadają swoich wewnętrznych audytorów, którzy na bieżąco dbają o to, aby przeprowadzać rewizje różnych obszarów działalności zgodnie z przepisami.

Wszystkich biegłych rewidentów i firmy audytorskie można sprawdzić na liście: pana.gov.pl.

Kiedy i dla kogo audyt księgowy jest obowiązkowy?

Konieczność przeprowadzenia audytu nie dotyczy wszystkich przedsiębiorców. Audyt jest obowiązkowy dla jednostek, które:

1. Z mocy ustawy:

• Są spółkami akcyjnymi.
• Są jednostkami zainteresowania publicznego (np. banki, fundusze inwestycyjne, zakłady ubezpieczeń).
• Sporządzają skonsolidowane sprawowania finansowe grupy kapitałowej.
• Otrzymują środki publiczne w kwocie wyższej niż 40 000 euro rocznie.

2. Z uwagi na wielkość firmy – jeśli firma w co najmniej 2 z 3 ostatnich lat obrotowych spełnia min. 2 z 3 warunków:

• Osiągnęła przychody netto ze sprzedaży w kwocie wyższej niż 5 mln euro*;
• Suma aktywów bilansu przekroczyła 2,5 mln euro;
• Średnie zatrudnienie w roku obrotowym przekroczyło 50 osób.

*Przeliczenia euro na złote dokonuje się według aktualnego kursu NBP z dnia bilansowego.

Kogo jeszcze dotyczy audyt księgowy?

Audyt nie zawsze jest obowiązkowy, ale istnieje wiele przypadków, gdy firmy z własnej woli zlecają przeprowadzenie takiej kontroli. Dobrowolny audyt często dotyczy inwestorów, którzy chcą sprawdzić kondycję finansową spółki, firm planujących sprzedaż lub wejście na giełdę, a także przedsiębiorców, którzy chcą sprawdzić zgodność prowadzenia księgowości.

Nie bez znaczenia jest również rola audytu w firmach, które planują ubieganie się o zewnętrzne finansowanie. Działalności, które chcą pozyskać kredyt, inwestycję lub fundusze unijne, mogą skorzystać z audytu, aby polepszyć swoją wiarygodność i zwiększyć szanse na lepsze warunki. Niekiedy audyty są wymagane przez banki w celu upewnienia się, że kondycja finansowa firmy jest na odpowiednim poziomie.

Jak przebiega audyt? Na czym dokładnie polega?

Audyt księgowy najczęściej przeprowadza się w dwóch etapach:

1. Pierwszy etap to początkowa analiza, czyli audyt wstępny. Podczas takiej kontroli audytor zewnętrzny zapoznaje się z działalnością, analizuje podstawową dokumentację, systemy księgowe i sprawdza kontrole wewnętrzne.
2. Następnie zostaje przeprowadzony audyt właściwy. Na tym etapie rewident sprawdza sprawozdanie finansowe, dokonuje kontroli dokumentów, analizuje zgodność z przepisami.

Po zakończeniu każdego audytu firma otrzymuje opinię biegłego rewidenta. Zawiera ona ocenę, czy sprawozdanie finansowego jest zgodne z prawem. Dodatkowo zostaje udostępniony raport z badania, który jest szczegółowym opisem przeprowadzonych czynności i ewentualnych nieprawidłowości, jeśli takie wystąpią.

Nie tylko audyt księgowy – inne rodzaje audytu

Audyt polegający na sprawdzeniu sprawozdania finansowego jest standardowym rodzajem kontroli księgowej. Warto jednak wiedzieć, że możemy wyróżnić inne typy audytu. Jest to chociażby wspomniany wcześniej audyt wewnętrzny, przeprowadzany przez firmę samodzielnie lub zlecony zewnętrznemu rewidentowi, ale też audyt podatkowy czy audyt due diligence.

Jeśli chodzi o audyt podatkowy, taka kontrola koncentruje się na sprawdzeniu, czy firma przestrzega przepisów podatkowych i nie popełnia błędów, które mogłyby skutkować sankcjami. Jest on zlecany przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.

Z kolei audyt due diligence to wykonywana przed transakcjami (np. fuzjami) kontrola w celu oceny stanu finansowego firmy, jej aktywów i potencjalnego ryzyka związanego z przejęciem.

Audyt księgowy jest istotnym narzędziem, które stoi za zapewnieniem o rzetelności i transparentności finansowej firmy. Nie każdy przedsiębiorca musi go przeprowadzać, jednak dobrowolne wykonanie audytu może przynieść wiele korzyści, chociażby ze względu na zaufanie inwestorów czy większe szanse na finansowanie.