Kara grzywny – czym jest i za co można ją dostać?

Grzywna to jedna z najczęściej stosowanych kar w Polsce. Jest znana każdemu, kto kiedykolwiek dostał mandat, ale nie każdy wie, że w praktyce może mieć znacznie poważniejsze konsekwencje. Kara grzywny może być orzeczona nie tylko za wykroczenia drogowe, ale też za przestępstwa – i to takie, które niejednokrotnie wydają się błahe. Wysokość grzywny w kodeksie karnym potrafi sięgnąć setek tysięcy złotych, a jej nieopłacenie może zakończyć się nawet więzieniem. Tłumaczymy, czym różni się grzywna od mandatu, kiedy sąd może ją nałożyć i jak naprawdę wygląda jej egzekwowanie.

Czym jest kara grzywny?

Kara grzywny jest formą kary pieniężnej. Orzeka ją sąd lub uprawniony organ administracyjny wobec osoby, która popełniła przestępstwo lub wykroczenie.

W Polsce grzywna występuje jako:

• Kara za przestępstwo (na podstawie kodeksu karnego);
• Kara za wykroczenie (na podstawie kodeksu wykroczeń);
• Środek karny w innych postępowaniach (np. skarbowych czy administracyjnych).

Zasadniczo grzywna ma charakter represyjny i dyscyplinujący. Jej celem jest ukaranie sprawcy i zapobieganie popełnianiu podobnych czynów w przyszłości.

Grzywna a mandat – czym się różnią?

Grzywna i mandat to dwa różne pojęcia, które niestety często są mylone.

Najprościej mówiąc:

1. Mandat karny jest karą nakładaną przez policję lub inny organ bez udziału sądu. Mandat dotyczy wykroczeń, np. złamania przepisów drogowych, nieprawidłowego parkowania czy spożywania alkoholu w miejscu publicznym.
2. Grzywna sądowa to kara orzekana przez sąd, często jest nakładana za poważniejsze czyny. Może dotyczyć zarówno wykroczeń, jak i przestępstw – i może być znacznie wyższa niż mandat.

Ważne! Mandat można przyjąć, ale możliwe jest też odmówienie jego przyjęcia. Wtedy sprawa trafia na drogę sądową. Grzywna natomiast wynika z wyroku lub postanowienia sądu. Tym samym nie można jej nie przyjąć.

Wysokość kary grzywny – ile może wynieść grzywna?

Wysokość grzywny zależy od rodzaju przewinienia. Może wynosić ona od 10 zł, a maksymalnie przekracza nawet milion zł.

Dokładniej:

1. Grzywna za przestępstwo (kodeks karny)

Zgodnie z art. 33 ust. 1 Kodeksu karnego, sąd może wymierzyć grzywnę w stawkach dziennych.

To oznacza, że:

• liczba stawek wynosi od 10 do 540.
• wysokość jednej stawki to od 10 zł do 2000 zł.

Maksymalna kara grzywny wynosi nawet 1 080 000 zł!

Wysokość stawki ustala się w zależności od dochodów, sytuacji rodzinnej, majątkowej i osobistej sprawcy.

2. Grzywna za wykroczenie (kodeks wykroczeń)

W przypadku wykroczenia sytuacja przebiega inaczej. Sąd orzeka grzywnę w konkretnej kwocie, która wynosi od 20 zł do 5000 zł.

Przykład: Za nielegalne pozbycie się odpadów grozi grzywna nawet do 5000 zł, a za zakłócanie ciszy nocnej od 100 do 500 zł.

3. Grzywna w postępowaniu mandatowym

Mandaty również mają określone progi. Po nowelizacji przepisów w 2022 r. policja może wystawić mandat nawet na 5000 zł, a w przypadku zbiegu wykroczeń do 6000 zł.

Za co można dostać karę grzywny?

Lista przewinień, za które grozi grzywna, jest naprawdę długa. Można wymienić jednak sytuacje, których najczęściej dotyczy:

• spraw drogowych (przekroczenie prędkości, niezatrzymanie się do kontroli),
• prawa pracy (zatrudnianie „na czarno”, brak wypłaty wynagrodzenia),
• prawa karnego (oszustwo, zniesławienie, paserstwo, niepłacenie alimentów),
• przestępstw skarbowych (oszustwa podatkowe, nierzetelne faktury),
• naruszeń porządku publicznego (dewastacja mienia, zakłócanie spokoju),
• niewykonania obowiązku administracyjnego (np. nieprzedłożenie deklaracji).

Co się dzieje, gdy nie zapłacisz grzywny?

Brak zapłaty grzywny w wyznaczonym terminie nie kończy sprawy. Państwo ma kilka narzędzi do egzekwowania należności.

Bardzo często grzywna jest egzekwowana w drodze egzekucji komorniczej. Wówczas jest pobierana z pensji, konta bankowego czy majątku dłużnika.

Niekiedy, gdy niemożliwa jest spłata nałożonej grzywny pieniężnie, sąd może orzec obowiązek wykonania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne.

Grzywna może być nawet zamieniona na karę pozbawienia wolności. Najczęściej dotyczy to sytuacji, gdy inne środki zawiodą. Sąd w tym przypadku przekształca niezapłacone zobowiązanie wynikające z kary grzywny na karę aresztu. Przyjmuje się, że jeden dzień więzienia odpowiada jednej stawce dziennej.

Czy można rozłożyć grzywnę na raty?

Możliwe jest ubieganie się o rozłożenie kary grzywny na raty, ale musi mieć to miejsce na mocy orzeczenia. Sąd może również odroczyć jej wykonanie lub umorzyć część czy całość grzywny, np. ze względu na wyjątkową sytuację życiową.

Aby grzywna została rozłożona na raty, należy złożyć stosowny wniosek i przedstawić uzasadnienie. Argumentami mogą być choroba, utrata pracy, trudna sytuację rodzinną. To sąd decyduje, czy takie argumenty są wystarczające.

Kara grzywny w praktyce – o tym pamiętaj

Grzywna jest mylnie traktowana jako lekkie przewinienie. W niektórych przypadkach może być jedyną karą (np. przy drobnych przestępstwach gospodarczych), w innych może być orzekana obok więzienia czy ograniczenia wolności.

Wysokość grzywny zależy od Twoich dochodów. Sąd może wziąć pod uwagę Twoje możliwości finansowe i sytuację życiową. Rekordowe grzywny w Polsce przekraczają milion złotych. Dotyczą one głównie spraw podatkowych i przestępstw finansowych.

Dług z tytułu grzywny może być wpisany do Krajowego Rejestru Karnego. Ma to wpływ na wiarygodność kredytową, zamówienia publiczne czy działalność gospodarczą.

Kara grzywny – konsekwencje po czasie

Grzywna nie jest chwilowa karą, a może mieć skutki długofalowe, zwłaszcza jeśli chodzi o historię karną czy dostęp do określonych zawodów (adwokat, notariusz, funkcjonariusz publiczny). W niektórych przypadkach może być podstawą do rozwiązania stosunku pracy, cofnięcia koncesji lub licencji.

Co zrobić, gdy nie zgadasz się z grzywną?

Jeśli dostałeś grzywnę i nie zgadzasz się z jej wysokością lub samym orzeczeniem, masz prawo do złożenia apelacji lub sprzeciwu. Pamiętaj jednak o terminach. Zazwyczaj masz na to tylko 7 dni od doręczenia wyroku lub mandatu.

Nie bagatelizuj grzywny. To nie tylko kwestia pieniędzy, ale także poważna konsekwencja prawna, która może ciągnąć się latami.