Zielone podatki i opłaty środowiskowe (ESG)

Zmiany klimatyczne i degradacja środowiska spowodowały wiele wyzwań związanych z wprowadzeniem instrumentów polityki fiskalnej, wspierających zrównoważony rozwój. Bardzo istotne w tym kontekście są zielone podatki i opłaty środowiskowe. W związku z rosnącym znaczeniem standardów ESG, wiele krajów, w tym Polska, dążą do zminimalizowania negatywnego wpływu na środowisko, jednocześnie promując odpowiedzialność społeczną i transparentność zarządzania. Co warto wiedzieć w tym temacie? Na czym dokładnie polegają tzw. ekopodatki, co jest ich celem i jakie są różnice pomiędzy zielonymi podatkami a opłatami środowiskowymi?

Zielone podatki i opłaty środowiskowe – o co dokładnie chodzi?

Zielone podatki (potocznie nazywane też „eko-podatkami”) i opłaty środowiskowe to stosowane na szeroką skalę narzędzia, wykorzystywane przez rządy różnych krajów w celu ograniczenia negatywnego wpływu działalności podmiotów na środowisko. Głównym powodem ich nakładania jest nie tylko pozyskanie środków na ochronę środowiska, ale przede wszystkim zmotywowanie sektorów publicznego i prywatnego do stosowania bardziej ekologicznych rozwiązań.

Jak działają zielone podatki?

Podstawowa zasada zielonych podatków opiera się na koncepcji -> zanieczyszczający płaci. Im większa jest emisja zanieczyszczeń, tym więcej wyniesie opłata. Co więcej, stawki są określane na podstawie ogólnych kryteriów. W ten sposób podmioty gospodarcze mają być zachęcane do inwestowania w technologie ograniczające szkodliwe emisje i zużycie zasobów naturalnych.

Przykładami zielonych podatków mogą być:

• Podatek węglowy – nakładany na emisję CO2 w celu zmniejszenia spalania paliw kopalnych. Zużycie paliw staje się droższe, a to powoduje przejście na odnawialne źródła energii.
• Podatek od paliw – wyższa akcyza na paliwa kopalne, która ma motywować do korzystania z transportu publicznego lub pojazdów elektrycznych.
• Podatek od plastikowych opakowań – w celu ograniczenia produkcji jednorazowego plastiku, który nie zostaje wykorzystywany ponownie.

Czym są opłaty środowiskowe?

W tym kontekście warto poruszyć przede wszystkim kwestię różnic pomiędzy opłatami środowiskowymi a podatkami zielonymi. Chodzi zwłaszcza o to, że opłaty środowiskowe są nakładane najczęściej za konkretne działania i w związku z rzeczywistym wpływem na środowisko. Mogą to być np. eksploatacja zasobów naturalnych czy emisja zanieczyszczeń.

Wysokość opłat środowiskowych reguluje Prawo ochrony środowiska. Obejmują one między innymi opłatę za:

• Emisję gazów i pyłów do powietrza;
• Pobór wód powierzchniowych i podziemnych;
• Składowanie odpadów.

Środki z opłat środowiskowych trafiają do funduszy ekologicznych w celu wykorzystania do finansowania działań prośrodowiskowych.

Co ważne, do uiszczania opłat środowiskowych są zobowiązani nie tylko przedsiębiorcy polscy. Ustawa Prawo ochrony środowiska mówi dokładniej o podmiotach, a pojęcie to można odbierać bardzo szeroko. W związku z tym do grupy tej zaliczają się również przedsiębiorcy zagraniczni, osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa, rybactwa śródlądowego, a także jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorstwami.

Podstawowe różnice między podatkami a opłatami środowiskowymi dobrze obrazuje poniższa tabela:

Standardy ESG i CSRD – nowa era odpowiedzialności biznesowej

W kontekście zmian klimatycznych i degradacji środowiska nie można nie poruszyć kwestii standardów ESG. Jest to zestaw kryteriów oceniających działalność firm w trzech obszarach. Jak wskazuje sama nazwa, są to:

• Environmental – środowiskowy.
• Social – społeczny.
• Governance – ład korporacyjny.

Dyrektywa CSRD wprowadzona przez Unię Europejską nakłada na przedsiębiorstwa obowiązek raportowania niefinansowego, które obejmuje m.in. działania proekologiczne, społeczne i zarządcze. Od 2024 r. obowiązek ten dotyczy największych firm.

W 2025 roku obowiązek raportowania z zakresu zrównoważonego rozwoju obejmuje większą liczbę firm, zarówno notowanych, jak i nie-, które spełniają określone kryteria. Dotyczą one przede wszystkim przekroczenia progów zatrudnienia lub progów finansowych. W tym roku dodatkowo pierwsze spółki zostają objęte obowiązkowym badaniem raportów związanych ze zrównoważonym rozwojem. Raportowanie musi odbywać się zgodnie z zasadami ESRS, obejmując kwestie środowiskowe, społeczne i zarządcze. Istotne w tym miejscu są emisje CO2, praktyki zarządzania ryzykiem czy wpływ na społeczności lokalne.

Uwaga! Za niespełnienie wymogów ESG można spodziewać się poważnych konsekwencji. Organy mogą nakładać na firmy kary grzywny, których wysokość będzie zależała od wielkości przedsiębiorstwa i stopnia naruszenia przepisów. Ponadto członkowie zarządu mogą być pociągnięci do odpowiedzialności prawnej, w przypadku poważnych braków w raportach. W niektórych sytuacjach może to obejmować nawet sankcje osobiste.

Jak widać, narzędzi, które mają potencjał w walce z kryzysem ekologicznym, jest coraz więcej. Nakładanie zielonych podatków czy opłat środowiskowych ma na celu pomóc w dążeniu do ograniczenia zanieczyszczeń i stosowaniu bardziej ekologicznych rozwiązań. W przyszłości rozwój standardów ESG i rosnąca rola transparentności w zarządzaniu mogą przyczynić się do nastania głębszych zmian w podejściu do zrównoważonego rozwoju. Firmy, które wezmą pod uwagę zmiany regulacyjne i potrzeby społeczności oraz środowiska, mogą zyskać przewagę konkurencyjną i lepsze relacje z interesariuszami. Być może w perspektywie czasu działania proekologiczne będą już nie tylko raczkującym trendem, a normą, na której opiera się przyszłość biznesu odpowiedzialnego społecznie i ekologicznie.