Czym jest układ zbiorowy pracy?

W Kodeksie pracy znajdziemy przepisy mówiące m.in. o stosunku pracy, czy też o warunkach zatrudnienia. Jest jednak wiele sytuacji, w których pracownicy np. reprezentowani przez związki zawodowe mogą doprowadzić do określenia z pracodawcą odmiennych warunków zatrudnienia. Są one różne od tych ogólnie przyjętych. W przypadku takiego porozumienia mówimy o układzie zbiorowym pracy. Jakie są jego rodzaje? Co warto o tym wiedzieć?

Układ zbiorowy pracy – co to takiego?

Układ zbiorowy pracy jest w zasadzie jednym ze źródeł prawa pracy. W praktyce jego wartość jest taka sama jak obowiązujących przepisów, o ile nie będą naruszane podstawowe zasady opisane w Kodeksie pracy. W praktyce w wyniku przeprowadzonych rokowań, negocjacji pracownicy oraz pracodawca ustalają warunki pracy i wzajemnych zobowiązań. Może być to korzystne dla obu stron.

Układ zbiorowy pracy określa sposób wynagrodzenia w lepszym stopniu dostosowany do specyfiki i potrzeb firmy.

Co istotne, układ zbiorowy pracy nie może zawierać zapisów mniej korzystnych dla pracowników aniżeli przepisy zawarte w Kodeksie Pracy. Z tego też powodu najczęściej układ zbiorowy pracy:

• Rozszerza prawa pracowników;
• Zwiększa ich bezpieczeństwo;
• Stabilizuje zatrudnienie w firmie.

Rodzaje układów zbiorowych pracy

Wyróżnia się dwa rodzaje układów zbiorowych pracy. Kodeks pracy wskazuje na:

• Zakładowy układ zbiorowy pracy;
• Ponadzakładowy układ zbiorowy pracy.

Czym się charakteryzują?

Zakładowy układ zbiorowy pracy

Dokument jest zawierany pomiędzy zakładową organizacją związkową działającą w firmie a konkretnym pracodawcą. Tu możliwe jest określenie pełnej relacji między pracownikami a zatrudniającym. Dokument ten ma bardzo duży zakres swobody. To oznacza, że może być zarówno bardzo szczegółowy, wyczerpujący wszelkie zagadnienia, jak i normujący tylko wybrane kwestie.

Ponadzakładowy układ zbiorowy pracy

Pracownicy są reprezentowani przez ponadzakładową organizację związkową. Może to być zarówno ogólnokrajowy związek zawodowy, jak i zrzeszenie związków zawodowych, czy też konfederacja międzyzwiązkowa. Z zasady ponadzakładowe organizacje związkowe skupiają podmioty z konkretnej branży.

Co zawiera zakładowy układ zbiorowy pracy?

Dokument ten jest zawierany na piśmie. Co powinno się z nim znaleźć? To określa Kodeks pracy. Wskazuje się tu przede wszystkim na:

• Warunki wynagrodzenia za pracę, a także przyznawanie innych świadczeń wynikających z zatrudnienia.
• Okresy rozliczeniowe czasu pracy, a także systemy i rozkłady czasu pracy.
• Maksymalną liczbę godzin nadliczbowych w roku. Ustawowo jest to 150 godzin. W dokumencie można limit osobno przydzielić każdemu pracownikowi.
• Dodatkowa przerwa (opcjonalnie) wprowadzona do maksymalnie 60 minut, która nie jest wliczana do czasu pracy;
• Sprawy związane z monitoringiem, tj. nadzorem nad terenem firmy i okolicy.

Ważne! Układy zbiorowe pracy mogą być zawarte zarówno na czas określony, jak i nieokreślony. W pierwszym przypadku przed upływem określonego czasu strony mogą zdecydować o jego przedłużeniu. Mogą też zmienić układ na obowiązujący na czas nieokreślony.

Rejestrowanie układu zbiorowego pracy

Aby układ zbiorowy w ogóle wszedł w życie, musi zostać najpierw zarejestrowany. W przypadku zakładowych układów zbiorowych pracy rejestracja odbywa się przez Okręgowego Inspektora Pracy. Z kolei ponadzakładowe układy zbiorowe pracy są rejestrowane przez Ministra właściwego do spraw pracy.

Wejście w życie dokumentu następuje w dniu wskazanym na dokumencie lub w dniu rejestracji, jeśli na dokumencie widnieje data wcześniejsza. Jednocześnie pracodawca ma obowiązek dostarczyć organizacji związkowej konieczną ilość egzemplarzy układu zbiorowego pracy. Pracownicy muszą być poinformowani o wejściu w życie tego dokumentu, o wszelkich zmianach w nim dokonanych, a także o rozwiązaniu układu zbiorowego pracy.

Co ze zmianą  układu pracy?

Zmiany w treści danego układu można wprowadzać przy pomocy protokołów dodatkowych. Należy przy tym pamiętać, że wszelkie zmiany podlegają tym samym zasadom, jeśli chodzi o rokowania i rejestrację, co pierwotny dokument. Protokół zmiany układu zbiorowego pracy powinien uwzględniać m.in. nowelizację prawa.

W przypadku dokonywania licznych zmian w treści warto rozważyć np. uporządkowanie i ujednolicenie treści układu. To jednak należy do wyłącznej decyzji obu stron układu, gdyż przepisy nie wymagają takiego działania.

Należy pamiętać o tym, że korzystniejsze zmiany zastępują dotychczasowe warunki umów o pracę z mocy prawa. Jednak w przypadku mniej korzystnych postanowień, konieczne jest wpierw wypowiedzenie pracownikom dotychczasowych warunków umów o pracę.

Rozwiązanie układu zbiorowego pracy

Do rozwiązania układu dochodzi:

• Na podstawie zgodnego oświadczenia stron – nie ma możliwości, aby tylko jedna strona o tym zdecydowała.
• Wraz z upływem okresu jego zawarcia.

Wraz z upływem okresu wypowiedzenia, jeśli zostało to dokonane przez jedną ze stron. Domyślnie jest to okres wypowiedzenia wynoszący trzy miesiące. Strony mogą jednak ustalić inaczej.