Wzmożone kontrole ZUS/PIP w 2025 roku

Jednym z najważniejszych zadań Państwowej Inspekcji Pracy są kontrole – w końcu sugeruje to już sama nazwa instytucji. Podobnie działa ZUS, który równie chętnie sprawdza przedsiębiorców. W 2025 roku obie instytucje planują wzmożone działania, a ZUS zyskał nawet dodatkowe uprawnienia. Kogo i czego mogą dotyczyć te kontrole?

PIP zapowiedziało tysiące kontroli

Główny Inspektor Pracy jeszcze na początku grudnia prezentował na posiedzeniu Rady Ochrony Pracy informacje związane z działaniem PIP w kolejnych latach. Wśród zapowiedzi znalazła się informacja także o tym, że w 2025 roku Państwowa Inspekcja Pracy planuje przeprowadzenie nawet do 55 tysięcy kontroli. Urzędnicy skupią się przede wszystkim na sprawdzaniu, czy przepisy wprowadzone do Kodeksu Pracy w stosunkowo niedawnym okresie są odpowiednio przestrzegane.

Co dokładnie skontroluje PIP?

Z punktu widzenia pracodawców istotne jest sprawdzenie, na czym skupią się urzędnicy podczas kontroli. Warto już wcześniej zniwelować potencjalnie kontrowersyjne sytuacje w przedsiębiorstwie – taki zresztą jest cel kontroli.

Państwowa Inspekcja Pracy w 2025 roku (i w kolejnych latach) skupiać się będzie na kilku istotnych zagadnieniach:

1. Praca zdalna – została uregulowana w przepisach, ale pracodawcy po części zaniedbali obowiązek odpowiedniej dokumentacji wewnątrzzakładowej. PIP będzie dbać o to, aby praca zdalna miała realizację na warunkach określonych w przepisach.
2. Uprawnienia rodzicielskie – inspektorzy mają sprawdzać, czy pracodawcy nie naruszają przepisów dotyczących rodzicielstwa, ochrony stosunku pracy pracowników na urlopie rodzicielskim itp. Weryfikowana będzie także kwestia dania możliwości korzystania z nowego prawa do elastycznej organizacji pracy rodziców lub opiekunów dzieci do lat 8.
3. Zatrudnianie cudzoziemców – mają wejść w życie nowe przepisy dot. zatrudnienia cudzoziemców. Organy kontroli mają sprawdzać, czy przedsiębiorstwa będą odpowiednio dostosowywać się do nowych procedur i wymogów. Dotyczy to także agencji pracy tymczasowej i agencji zatrudnienia.
4. Mobbing – PIP dostrzega, że liczba zgłoszeń skarg pracowniczych w kontekście mobbingu jest nadal wysoka. Z tego też powodu bardzo duży nacisk jest położony na to, aby przy analizie skarg o mobbing sprawdzać, czy pracodawca wdrożył sposoby przeciwdziałania mobbingowi – i czy zrobił to skutecznie.
5. Równe traktowanie – wiele mówi się o różnicach w wysokościach wynagrodzenia w zależności od płci. Państwowa Inspekcja Pracy będzie sprawdzać, czy za jednakową pracę wynagrodzenia są równe, dlatego skargi dot. tego zagadnienia będą przez urząd badane skrupulatnie.
6. Ochrona sygnalistów – Ustawa o ochronie sygnalistów znacząco zmienia podejście do ochrony osób zgłaszających pewne problemy w firmie lub instytucji. Pracodawcy mają obowiązek wdrożenia procedury zgłoszeń wewnętrznych, jeśli zatrudniają co najmniej 50 osób. Realizację tego obowiązku będzie weryfikować Państwowa Inspekcja Pracy. Urząd ma także udzielać porad osobom, które chciałyby dokonać zgłoszenia naruszenia prawa w przedsiębiorstwie.
7. PPK – Pracownicze Plany Kapitałowe są rozwiązaniem, z którego korzysta wielu pracowników. PPK obejmuje wiele obostrzeń i wymogów nakładanych np. na pracodawcę. Jeśli do Państwowej Inspekcji Pracy trafiają sygnały o nieprzestrzeganiu przepisów o PPK (np. o braku wpłat do PPK dokonywanych przez pracodawcę), inspektorzy mogą to zbadać.
8. Czas pracy i wypłata wynagrodzeń – przestrzeganie przepisów i potencjalne naruszanie norm dotyczących czasu pracy oraz terminów wypłaty wynagrodzeń to zagadnienia, które stale interesują PIP. Również w tym roku podczas kontroli sprawdzane będzie to, czy pracodawca nie narusza ustaleń i praw pracowniczych w danym zakresie.

Co kontroluje ZUS?

Zadaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest sprawdzanie, czy pracownicy prawidłowo korzystają ze zwolnienia lekarskiego, czyli popularnego L4. Warto zaznaczyć, że zaledwie w 2024 roku ZUS wstrzymał wypłaty na kwotę niemal 640 tysięcy złotych. Wszystko to w ramach walki z nadużyciami L4.

W ramach kontroli weryfikacji będą podlegać takie sprawy jak:

• Długość zwolnienia i adekwatność tego czasu do schorzenia.
• Czy pracownik nie próbuje uniknąć pracy i realnie nie jest chory.
• Stawianie się przez pracownika na badania kontrolne.
• Pojawianie się nadużyć w kontekście wcześniejszego brania zwolnień lekarskich.

Nowe uprawnienia kontroli ZUS w 2025 roku

Warto zaznaczyć, że ZUS w 2025 roku uzyskał nowe uprawnienia związane z kontrolą zwolnień lekarskich. Okazuje się, że inspektorzy ZUS mogą realizować niezapowiedziane wizyty w miejscu zamieszkania pracownika. Mogą także weryfikować jego aktywność zawodową podczas trwającego zwolnienia lekarskiego.

Co przede wszystkim sprawdza ZUS?

• Czy pracownik nie wykonuje pracy zarobkowej w trakcie zwolnienia?
• Czy pracownik nie przebywa w miejscu innym niż zadeklarowane w zwolnieniu lekarskim – czy nie pojechał na wakacje, będąc rzekomo ciężko chorym.
• Niewłaściwe wykorzystanie zwolnienia L4 – poniekąd związane z poprzednim aspektem tj. wyjazdami wakacyjnymi zamiast leczenia się w domu. Do tego dochodzi również częste nadużywanie L4 w postaci remontu mieszkania.