Zadatek a zaliczka – czym się różnią?

Przy zawieraniu różnego rodzaju umów obowiązują pewne opłaty z góry na poczet realizacji. Mowa o zadatku i zaliczce. Obie formy polegają na przekazaniu jakiejś części środków jeszcze przed realizacją warunków, jednak skutki prawne ich zastosowania są zupełnie inne. Czym się różni zadatek od zaliczki? Wybór odpowiedniej formy może zaważyć na tym, czy i ile pieniędzy odzyskasz w razie niewywiązania się z umowy.

Co jest lepsze zadatek czy zaliczka?

Zadatek i zaliczka często są mylone. W końcu w obu tych przypadkach zawsze dochodzi do przekazania części pieniędzy na poczet realizacji warunków umowy. W rzeczywistości jednak te dwie formy różnią się od siebie zwłaszcza pod względem prawnym. Różnice mają bardzo duże znaczenie w sytuacji, gdy na pewnym etapie któraś ze stron zdecyduje się zrezygnować z umowy lub jej warunki nie zostaną dopełnione.

Mówiąc ogólnie, zadatek jest bardziej wiążącą formą zabezpieczenia. Najczęściej stosuje się go, gdy obie strony chcą lepiej się zabezpieczyć na wypadek niewywiązania się z umowy. Z kolei zaliczka jest wcześniejszą zapłatą części wynagrodzenia. Jest ona w pewnym stopniu mniej rygorystyczna, ale również mniej chroni przed stratą.

To, która forma okaże się korzystniejsza, zależy do rodzaju umowy, ogólnej sytuacji obu stron i roli w transakcji. Więcej na ten temat wyjaśnimy w dalszej części.

Co nie podlega zwrotowi: zadatek czy zaliczka?

Jest to podstawowe pytanie, które powinni sobie zadać osoby będące stroną jakiejś umowy wymagającej pewnej formy zabezpieczenia. Najważniejsza różnica dotyczy sytuacji, w której umowa dochodzi do skutku. W tym momencie ujawnia się prawdziwe znaczenie obu tych pojęć.

Czy zaliczkę się oddaje?

Najważniejsze jest to, że zaliczka zawsze podlega zwrotowi, jeśli warunki umowy nie zostaną dopełnione. Nieważne, kto jest winny temu, że umowa nie została zrealizowana. Zaliczka jest po prostu częścią zapłaty z góry, a jeśli jakieś świadczenie nie zostało wykonane, nie zachodzą żadne podstawy do jej zatrzymania.

Załóżmy, że zamawiasz catering firmowy i wpłacasz 1000 zł zaliczki. Firma odwołuje imprezę lub Ty rezygnujesz z jej realizacji? Catering musi oddać pieniądze. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy firma cateringowa już poniosła jakieś koszty. Wtedy może dochodzić ich zwrotu, ale musi je udowodnić. Zaliczka sama w sobie nie przepada.

Czy zadatek jest zwracany?

Jeśli chodzi o zadatek, to czy zostanie zwrócony, jest zależne od strony, która zawiniła niezrealizowaniu umowy:

• Jeśli wpłaciłeś zadatek, ale wycofujesz się na jakimś etapie, a nie ma do tego podstaw, wpłata przepada.
• Jeżeli druga strona rezygnuje bez uzasadnienia, musi oddać zadatek. W sytuacji, gdy w umowie nie zostało zawarte, jak wysoki ma być zwrot w takim przypadku, przyjmuje się, że zadatek ma być zwrócony podwójnie.
• A jeśli umowa nie zostanie wykonana z powodu obu stron lub z przyczyn niezależnych? Zadatek musi być zwrócony w wysokości, w jakiej został wpłacony.

Przykładowo: Wpłacasz 2000 zł zadatku za wynajem sali. Rozmyślasz się na jakimś etapie, więc tracisz swoje pieniądze. Jeśli właściciel sali się wycofa, musi oddać Ci 4000 zł. A jeśli obie strony się rozmyślą, zadatek otrzymasz w pierwotnej wysokości.

Co uważa się za zaliczkę?

Uwaga! Jeśli w umowie nie zostanie zawarte, że wpłacona część jest zadatkiem, według prawa wpłatę należy potraktować jako zaliczkę. Wynika to z faktu szczególnych konsekwencji prawnych zadatku, którego nie można domniemywać.

A więc: brak precyzyjnego zapisu w umówię o zadatku skutkuje potraktowaniem środków jako zaliczkę.

Co więcej, sąd nie będzie brał pod uwagę słownych ustaleń. Znaczenie ma to, co znajduje się na piśmie. Właśnie dlatego zawsze należy jasno określić charakter wpłacanej kwoty w umowie.

Co może być zadatkiem? Przykłady

Zadatkiem jest nie tylko wpłacona gotówka. Tak naprawdę może być nim wszystko, co ma wartość majątkową i zostało przekazane drugiej stronie umowy jako zabezpieczenie wykonania warunków. Najczęściej spotykamy go w formie pieniędzy, ale też jako:

• Czek;
• Papiery wartościowe;
• Przedmioty wartościowe.

Z kolei zaliczka zawsze ma charakter pieniężny.

Kiedy można żądać zwrotu zadatku?

Zwrot zadatku jest możliwy tylko w uzasadnionych przypadkach, określonych w przepisach prawnych:

• Obie strony zgodnie odstąpią od umowy – zwrot zadatku w pełnej wysokości.
• Przyczyny niezależne od stron – zwrot zadatku w pełnej wysokości.
• Druga strona się wycofa – jako wpłacający zadatek możesz żądać zwrotu w podwójnej wysokości.
• W pozostałych przypadkach zadatek przepada.

Czy zadatek oblicza się od kwoty?

Nie istnieją przepisy, które narzucałyby minimalną wysokość zadatku. Najczęściej obie ze stron umowy wspólnie ustalają jego wysokość. Zwyczajowo jest to od 5 do 20% wartości umowy, jednak może być to inna kwota, jeśli strony wyrażają na to zgodę.

Bardzo ważne jest to, że zadatek nie musi być proporcjonalny do wartości transakcji. Może stanowić nawet symboliczną kwotę lub większą część należności.

Najważniejsze jest to, aby umieszczać w umowie jednoznaczne określenie, jaki charakter ma wpłata. Jeśli strony chcą się zabezpieczyć, dobrze jest zawrzeć zapis o zadatku, który odpowiednio je chroni. Zaliczka podlega zwrotowi, ale tylko wtedy, gdy realizacja nie dojdzie do skutku. Jeśli strona wykona już część prac, a druga strona zdecyduje się wycofać, zaliczka może przepaść.